Có lẽ Trại Buôn Người là bộ phim bùng nổ doanh số hiếm hoi mà mình không yêu thích bất kỳ ai trong tuyến các nhân vật chủ chốt, cả phe chính diện lẫn phản diện.
(*) CHẤM ĐIỂM: 6.5/10
Hẳn sẽ có những ý kiến cho rằng bài viết này chỉ đang cố gắng đi ngược số đông, thể hiện suy nghĩ trái ngược để tỏ ra đặc biệt. Hoặc thậm chí đang mượn danh tiếng của bộ phim “bom tấn” để thu hút lượt đọc vốn ít ỏi đến thảm thương của trang blog cá nhân này.
Mình không phủ nhận đâu. Khi viết về một chủ đề đang hot thì nói không phải vì lượt đọc, lượt truy cập trang là nói dối!
Phải thừa nhận Trại Buôn Người là bộ phim chỉn chu, chất lượng, chứa đựng nhiều tâm huyết của ê kíp sản xuất. Thành quả là xứng đáng khi phim được nhà nước ủng hộ và kêu gọi ra rạp, đạt con số doanh thu mà hàng trăm bộ phim Việt chỉ biết ước. Nhưng mình muốn chia sẻ một góc nhìn mà mình cảm nhận được khi xem phim. Góc nhìn cá nhân thì luôn có những “điểm mù” không thể tránh khỏi do sự thiếu hụt kiến thức, kinh nghiệm của mình. Tuy nhiên nếu có thời gian hãy thử đọc tham khảo nhé!
Trong bài viết này, mình sẽ bàn nhiều về bộ đôi nhân vật thuộc phe chính diện là Ny và Tùng, cùng nhóm nhân vật thuộc phe phản diện.
Trước tiên, mình xin lưu ý rằng, với riêng cá nhân mình, Trại Buôn Người thiếu những nhân vật có chiều sâu. Một nhân vật có chiều sâu phải sở hữu ưu điểm, khuyết điểm và có bản năng sợ hãi (nỗi sợ là gì tùy thuộc vào hoàn cảnh sinh sống và trưởng thành của từng nhân vật). Các yếu tố này sẽ tác động trực tiếp vào cách nhân vật thể hiện cảm xúc, hành động, mắc sai lầm, nhận ra bài học và nỗ lực vượt qua để dần trưởng thành trong hành trình của bộ phim. Một nhân vật phim thiếu đi những yếu tố này dễ khiến người xem cảm thấy nhân vật thiếu đi “tính con người”. Con người thì không ai tốt hoàn toàn hoặc xấu hoàn toàn và cũng chẳng ai không có một nỗi sợ ẩn sâu bên trong tâm trí.
Ngoài ra, sẽ hoàn hảo hơn khi nhân vật phim mang trong mình một LÝ TƯỞNG SỐNG và luôn hành động đúng với lý tưởng sống đó, bất chấp hành động đó là ĐÚNG hay SAI. Hành động đúng sẽ tạo ra nhân vật chính diện đỉnh cao. Hành động sai lại tạo ra một phản diện xuất sắc.
Bây giờ hãy đi vào nội dung chính của bài viết.
(*) Lưu ý: Mình chỉ bàn về bản thân nhân vật trong phim, hoàn toàn không liên quan gì đến diễn viên thể hiện vai diễn đó.
Những nhân vật kỳ lạ trong phim Trại Buôn Người
Ny – nhân vật chính nên được trao nhiều quyền năng chưa tương xứng với thực lực
Trong phim Trại Buôn Người, Ny (Steven Nguyễn) được xây dựng là một người sẵn sàng ra tay khi thấy chuyện bất bình, cứu giúp người yếu thế trước thế lực gian ác. Phải thừa nhận Ny sở hữu một lý tưởng sống đúng đắn và trong phim Ny cũng có hàng loạt hành động đúng đắn.
Nhưng Ny lại là một trong số nhân vật mình không thích nhất trong phim. Nguyên nhân là vì là năng lực của Ny không tương xứng so với lý tưởng sống mà người kể chuyện (tạm gọi là biên kịch trong hoàn cảnh này) xây dựng cho anh.
Mình xin phép lạc đề một chút. Hẳn bạn biết nhân vật Lục Vân Tiên trong tác phẩm truyện thơ cùng tên của cụ Nguyễn Đình Chiểu. Trong trích đoạn Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga, Lục Vân Tiên chứng kiến tên cướp Phong Lai ức hiếp cô gái Kiều Nguyệt Nga và tỳ nữ Kim Liên, đã “bẻ cây làm gậy nhằm đàng xông vô”, đánh bại toán cướp, giải cứu người gặp nạn. Cụ Nguyễn Đình Chiểu xây dựng Lục Vân Tiên là một chàng trai văn võ song toàn, tài đức hơn người, nên việc lao vào chiến đấu với toán cướp là hoàn toàn có cơ sở cả về ý thức bảo vệ cái thiện và năng lực bảo vệ cái thiện.
Trở lại với Ny trong phim Trại Buôn Người.
Ny có ý thức bảo vệ cái thiện nhưng lại không có đủ năng lực bảo vệ cái thiện, thế nhưng vì là nhân vật chính nên anh thành công hết lần này đến lần khác.
Một anh chàng bắt gặp một người khác đang mắc kẹt giữa dòng nước lũ. Anh ta biết mình phải cứu người đó nhưng anh ta vừa không biết bơi vừa chẳng có áo phao. Việc anh ta cần làm là lập tức kêu gọi những lực lượng có khả năng cứu hộ dưới nước chứ không phải là đích thân anh ta lao xuống dòng nước, đúng không? Nhưng vì anh ta được gán cho vai trò là nhân vật chính nên anh ta không do dự nhảy thẳng vào dòng nước siết và đột nhiên anh ta sở hữu khả năng của một kình ngư.
Trong phim, Ny là một chàng trai phải nghỉ học sớm để nuôi em gái Út Đẹt (Huỳnh Minh Kiên) ăn học. Ny có sức khỏe ở mức khá nhờ lao động chân tay từ nhỏ, đặc biệt rất giỏi đua bò. Nền tảng trí lực và thể lực này cho phép Ny đủ khả năng bảo vệ cái thiện trong phạm vi nhỏ. Điển hình là Ny đối đầu với những tên cá độ đua bò để cứu Báu (Trầm Minh Hoàng) – bạn chí chốt của anh. Thế nhưng, trong phạm vi lớn như một trại buôn người xuyên quốc gia được tổ chức tinh vi, với lực lượng tay sai chuyên nghiệp được trang bị đầy đủ vũ khí nóng và lạnh, đã quen đánh đập, thậm chí sát hại nạn nhân thì nền tảng của Ny không còn đủ để anh thực thi lý tưởng bảo vệ cái thiện.
Đặt một nhân vật có nền tảng yếu vào bối cảnh vượt xa khả năng của anh ta không có gì bất thường, miễn là trong phim, anh ta phải trải qua hành trình thích nghi, học hỏi, vấp ngã, sửa sai, nhận ra vấn đề và trưởng thành.
Kiểu như Jake Sully trong Avatar (đạo diễn James Cameron) là một cựu lính thủy đánh bộ bị liệt hai chân được đưa đến hành tinh Pandora, phải mất rất nhiều thời gian để làm quen với thế giới mới, phát hiện ra hiểm họa con người gây ra cho hành tinh này rồi mới quyết định làm phản, dẫn dắt người Pandora đấu tranh. Dù nền tảng là người liệt hai chân nhưng Jake có kỹ năng chiến đấu và lên kế hoạch chiến đấu được đào tạo bài bản. Do đó việc Jake trở thành người dẫn dắt người Pandora nổi dậy chiến đấu là một hệ quả phù hợp với nền tảng của anh.
Nhưng trong Trại Buôn Người, biên kịch lại cố gắng thu xếp để Ny thuận lợi vượt qua những thử thách trong phim dù nền tảng của anh không đủ. Đây lại là một câu chuyện khác.
Mình từng nói về hiệu ứng Domino trong xây dựng nhân vật ở bài viết review phim Án mạng xém hoàn hảo. Khi nhân vật chính có nền tảng yếu nhưng lại dễ dàng chiến thắng sẽ tạo ra cú sụp đổ dây chuyền kéo theo tuyến phản diện yếu, thế giới trong phim không đáng tin, chiến thắng của nhân vật chính thiếu thuyết phục, và hệ thống các nhân vật phụ xung quanh nhân vật chính trở nên thiếu cá tính chỉ được tạo ra để tôn lên hào quang nhân vật chính chứ không vận hành như một cá thể riêng biệt.
Ny không có kỹ năng về công nghệ, không có kỹ năng chiến đấu chuyên nghiệp, không có khả năng vạch kế hoạch chỉn chu… lại thuận lợi thành công đánh sập Tập đoàn M – bộ máy buôn người và lừa đảo xuyên quốc gia cực kỳ tinh vi, sở hữu mạng lưới chi nhánh đa quốc gia và lực lượng vệ sĩ chuyên nghiệp nguy hiểm. Chuỗi Domino xảy ra khiến mình cảm nhận Tập đoàn M và hệ thống phản diện trong phim không “mạnh” như cách biên kịch phim thiết lập.
Phải nhấn mạnh rằng, mình đang nói đến thế giới được xây dựng trong phim, hoàn toàn không liên hệ với thực tế ngoài đời.
Trại Buôn Người thiết lập hệ thống phản diện với những gã bặm trợn xăm trổ đầy mình, ăn to nói lớn, sẵn sàng rút súng bắn hoặc mang đi lấy nội tạng với những nạn nhân không còn giá trị. Chúng được hẫu thuận bởi một nền tảng công nghệ hiện đại với những chiêu trò lừa đảo tinh vi. Nếu tuân theo đúng thiết lập thế giới trong phim thì theo logic, Ny sẽ bị đàn áp ngay lập tức mà không có một mảy may cơ hội chiến thắng.
Nhưng vì là nhân vật chính nên Ny được trao nhiều “quyền năng” hơn so với năng lực anh sở hữu. Chẳng hạn như khi Ny nói ra kế hoạch tẩu thoát thì thật tình cờ là tất cả 700 nạn nhân trong tại buôn người đều nghe theo sự sắp xếp của Ny dù kế hoạch của Ny chỉ dựa vào một bình đun nước. Vậy trước đó chưa từng ai mong muốn tẩu thoát? Chỉ chờ Ny xuất hiện mới nghĩ đến? Khi kế hoạch bình đun nước của Ny thất bại, lại có một người đứng ra chấp nhận hy sinh để kế hoạch của Ny được thực hiện. (Nhân vật người mẹ đi tìm con quả thực rất cảm động nhưng mình chỉ thắc mắc làm thế nào bà biết con trai mình đang ở trại buôn người nào hay đó là vận may mà biên kịch đã gửi cho bà từ trước)
Bên cạnh đó, kỹ năng chiến đấu của Ny cũng là một quyền năng được ưu ái trao cho nhân vật chính. Xuyên suốt phim, không một trận chiến sinh tử nào thiếu Ny – một thanh niên thôn quê không được đào tạo và rèn luyện những kỹ năng thực chiến. Ny thắng đơn giản vì là nhân vật chính! Liều lĩnh một chút, trầy xước một chút, đổ một chút màu cũng không chết được! Đánh đấm mãn nhãn là được! Bọn buôn người nguy hiểm nhưng sẽ không giết nhân vật chính.
Biên kịch cố gắng xây dựng Ny trở thành người cầm ngọn cờ chính nghĩa, lãnh đạo cuộc bạo loạn tìm đường thoát trong trại buôn người, thành ra nhân vật công an Tùng (Tùng Mint) đáng lẽ nên là và phải là người cầm trịch kế hoạch đào tẩu an toàn cho các nạn nhân, tóm gọn bọn buôn người, trở nên mờ nhạt.
Tùng – thực lực mạnh nhưng bị lu mờ do không phải nhân vật chính
Phim cho biết Tùng là một cựu chiến sĩ công an cải trang thành nạn nhân để thâm nhập sâu vào xào huyệt của bọn buôn người để thu thập thông tin giúp cấp trên giăng một mẻ lưới quét sạch lũ tội phạm. Cảnh đầu phim cho thấy Tùng đã theo dõi trại buôn người từ trước đó nhiều năm. “Cốm làng vòng” trở thành mật hiệu giữa anh và cấp trên trong chiến dịch.
Nhiệm vụ của Tùng cực kỳ nguy hiểm, chỉ cần một sai sót nhỏ dẫn đến lộ thân phận là có thể mất mạng ngay lập tức. Khi đó bọn buôn người biết bại lộ vị trí sẽ tẩu thoát ngay khiến kể hoạch vây bắt nhiều năm đổ bể, thậm chí có thể đe dọa đến tính mạng của các nạn nhân. Do đó, ngoài kỹ năng chiến đấu, Tùng cần có khả năng hành động cẩn trọng không để lại dấu vết, ứng biến lanh lẹ, mưu trí, gan dạ và bản lĩnh.
Nhưng trong phim, Tùng cũng liên tục lao vào những pha hành động mãn nhãn đến mức ngay từ đầu phim bọn buôn người nghi Tùng là công an chìm. Đáng lẽ sau khi nghi ngờ thì bọn buôn người cần tìm hiểu lai lịch của Tùng ngay. Nhưng vì Tùng có vai trò “gánh những cảnh hành động trong phim” nên biên kịch “ngăn” bọn buôn người làm một việc vốn dĩ chúng phải làm. Biên kịch xây dựng những phân cảnh bọn buôn người ra tay đoạt mạng nạn nhân không chớp mắt nhưng với Tùng (và cả Ny) thì chúng liên tục chần chừ.
Mục tiêu của Tùng là thu thập thông tin, bằng chứng buộc tội, vị trí căn cứ của bọn buôn người để gửi về cho cấp trên nhằm giăng một mẻ lưới tóm gọn lũ tội phạm, đưa các nạn nhân về nhà an toàn. Do đó khi phát hiện các hành động “bứt dây động rừng”, có khả năng làm đổ bể kế hoạch và đe dọa đến tính mạng của các nạn nhân, Tùng đáng lẽ nên tìm cách ngăn chặn. Nhưng Tùng nương theo kế hoạch gây rối khờ khạo của Ny. Hệ quả, rất nhiều nạn nhân thiệt mạng, bọn buôn người chuyển sang một căn cứ khác.
Đến đây, “may mắn” xảy ra. Bọn buôn người nảy sinh mẫu thuận và tự tiêu diệt lẫn nhau. Phe chính nghĩa dành chiến thắng do phe phản diện tự thua (dù phim cố gắng xây dựng phản diệt rất nguy hiểm) chứ không nhờ sự tài trí, gan dạ, bản lĩnh của phe chính nghĩa?
Điều này làm mình cảm thấy buồn! Mình rất ngưỡng mộ lực lượng công an Việt Nam. Nếu theo dõi chương trình truyền hình thực tế Chiến sĩ quả cảm có thể cảm nhận phần nào sự tinh nhuệ, bản lĩnh và mưu lược của lực lượng công an nước mình.
Tuy nhiên, phim Trại Buôn Người lại xây dựng hình ảnh một chiến sĩ công an Tùng thông qua đánh đấm mà thiếu đi kỹ năng trinh sát, khả năng ứng biến ở những tình huống ngặt nghèo. Theo cá nhân mình, nhân vật Tùng mới nên là người cầm trịch kế hoạch giăng lưới bọn buôn người từ bên trong chứ không phải thông qua cuộc bạo loạn đầy rủi ro của nhân vật Ny.
(*) So với Tùng và Ny thì mình lại thích vai Hiếu (Võ Minh Hiếu) hơn vì đây là nhân vật có cá tính rõ ràng nhất trong phim.
Út Đẹt – đáng lẽ nên cảm thông nhưng hành động lại đáng ghét
Tất cả những biến cố của Ny đều xoay quanh em gái Út Đẹt.
Vì Út Đẹt không nghe lời Ny muốn bỏ học đi kiếm tiền nên bị lừa, kéo theo Ny và Báu (bạn thân của Ny) rơi vào trại buôn người.
Ở trong trại buôn người, những phiền toái và hiểm nguy Ny phải đối diện đều xuất phát từ Út Đẹt.
Một nhân vật thiếu nữ nhẹ dạ cả tin đáng lẽ phải lấy được sự cảm thông, sự vị tha, thì lại khiến mình cảm thấy thiếu thiện cảm.
Tuyến phản diện chung một mô típ
Mình không muốn nói nhiều về tuyến nhân vật phản diện trong Trại Buôn Người.
Cách xây dựng phản diện trong phim Việt Nam, nhất là dòng phim tội phạm, thường na ná nhau. Trại Buôn Người cũng không ngoại lệ. Đó là những gã lực lưỡng bặm trợn, râu ria xồm xoàm, xăm trổ đầy mình, tay lăm lăm vũ khí, miệng liên tục quát tháo chửi tục, mắt trợn trừng trừng. Từ tay giang hồ tép riu đến các nhân vật ông trùm đều không khác biệt nhau là mấy. Nói chung là chỉ chú trọng vào hình thức bề ngoài chứ chưa đi vào xây dựng chiều sâu cho phản diện.
Với mình, phản diện mạnh là bệ đỡ nâng tầm nhân vật chính. Hoặc nếu xây dựng xuất sắc hơn nữa thì phản diện chính là tấm gương phản chiếu của nhân vật chính, là phiên bản nhân vật chính sẽ trở thành nếu không chịu thay đổi trong hành trình phim. Phản diện mạnh là phản diện có cùng chung lý tưởng sống với nhân vật chính. Chỉ khác là cách hành động của hắn lại theo hướng tiêu cực so với chuẩn mực xã hội. Kiểu như trong Avenges Endgame, Thanos muốn bảo vệ sự cân bằng của vũ trụ khi dân số tăng qua nhanh, nhưng thay vì tìm cách tạo nên chỗ ở và lương thực, hắn tìm cách tiêu diệt 50% dân số vũ trụ với 6 viên đá vô cực.
Tất nhiên, với thể loại phim mang hơi hướng tuyên truyền, nơi trắng đen phải rạch ròi để người xem đề cao cảnh giác, khó tìm ra hướng để xây dựng một nhân vật phản diện có chiều sâu theo hướng này. Nhưng khó không có nghĩa không thể!
Xét riêng về xây dựng phản diện trong phim chủ đề tội phạm, mình luôn thích kiểu như Vito Corleone và Micheal Corleone của trong The Godfather của Mario Puzo. Một ông trùm xã hội đen cư xử lịch thiệp, trí óc sắc xảo, có lòng bao dung với những người tôn trọng mình nhưng khi hành động thì lạnh lùng, dứt khoát. Chẳng cần gân cổ chửi thề, quát tháo, tỏ vẻ mình nguy hiểm với những người yếu thế mà chính sự điềm đạm trong cử chỉ, lời nói lại khiến nhân vật phản diện có sức nặng và đáng sợ hơn.
Tổng kết về Trại Buôn Người
Phải thẳng thắng công nhận Trại Buôn Người là bộ phim hoành tráng, chỉn chu về phần nghe nhìn. Tuy nhiên, câu chuyện, cách xây dựng nhân vật cùng tình huống phim lại chưa tương xứng đúng mức với chủ đề và “quy mô thế giới” mà bộ phim xây dựng.
Điều này dẫn đến một cú domino trong chiều sâu các nhân vật. Nhân vật chính không có thực lực tương xứng với vai trò được trao trong phim. Nhân vật phụ có vai trò quan trọng thì không được trao “quyền năng” như nhân vật chính. Phản diện bặm trợn, xăm trổ, chửi thề liên tục và khẩu súng lăm lăm trong tay chứ chưa thấy được sự nguy hiểm trong cách chúng tư duy, lên kế hoạch và hành động. Khiến chiến thắng của các nhân vật thuộc phe chính diện trở nên thiếu thuyết phục, thiếu cảm xúc.
Tóm lại phim làm tốt bề nổi còn chiều sâu thì còn nhiều thiếu sót.
TP.HCM, 27/10/2026
