Gió lạnh đầu mùa là một trong những tuyển tập truyện ngắn kinh điển của văn học Việt Nam. Đó là những mẩu chuyện giản dị, đời thường nhưng lại chứa đựng thật nhiều xúc cảm về một thời cơ hàn, tăm tối của đất nước.
Không phải ngẫu nhiên Gió lạnh đầu mùa nằm trong danh sách “Việt Nam danh tác”. Những câu chuyện trong sách được Thạch Lam kể bằng con mắt thấu cảm cuộc đời đường thời, bằng một trái tim chứa chan yêu thương những kiếp người nghèo khổ, bằng một ngồi bút giản dị mà tinh tế.
Chính bởi thế, đọc từng câu chuyện, ta thấy rung động, thấy buồn man mác trước những phận người yếu thế nhưng không hề bi lụy, sướt mướt. Thạch Lam đơn giản là phản ánh hiện thực xã hội theo một cách nhẹ nhàng, tinh tế, không châm biến, không lên án, không phán xét, không cường điệu.
Thế nên, những câu chuyện trong sách khơi lên trong lòng người đọc sự cảm thông sâu sắc, chứ không thổi bùng nỗi căm phẫn, bực tức nào. Đọc để biết, hiểu và cảm! Và khi đã cảm, trong lòng lại gợn nỗi day dứt, nỗi buồn âm ỉ mãi không thôi.
Đọc Gió lạnh đầu mùa để thấy biết ơn
Hầu hết các truyện ngắn trong tập truyện Gió lạnh đầu mùa được Thạch Lam sáng tác và đăng trên trên báo Đời Nay trong giai đoạn trước khi Cách mạng tháng 8 năm 1945 diễn ra.
Thời điểm đó, Việt Nam là nước thuộc địa nửa phong kiến, chịu sự cai trị của thực dân Pháp. Một thời kỳ đầy tăm tối!
Chính quyền thực dân thẳng tay bóc lột, bòn rút, hút cạn máu của người dân. Trong khi đó, chính quyền phong kiến nhà Nguyễn đã bên bờ sụp đổ, hoàn toàn không còn khả năng lãnh đạo đất nước.
Một xã hội nghèo đói, lạc hậu, khổ cực, tủi nhục, gần như bế tắc. Nơi mà số phận con người bị coi rẻ, bị chà đạp, hoàn toàn bị khước từ những quyền cơ bản nhất.
Điều này đã được phản ánh chân thực qua những mẩu chuyện ngắn trong Gió lạnh đầu mùa.
Ở đó, ta thấy được những con người chạy ăn từng bữa, co ro trong tiết trời lạnh giá mà chỉ đắp một manh chiếu tàn tạ, người kéo xe bị quan Tây đánh đập đến chết, đứa bé khoác manh áo rách trong ngày đông lạnh lẽo đến nỗi da dẻ tím ngắt thèm thuồng chiếc áo bông của đứa bạn, cô hàng xén xinh đẹp nhưng cuộc đời tủi hờn khi lấy anh chồng làm nghề giáo nhưng hèn kém, người mẹ nghèo gục chết bên cạnh đàn con nheo nhóc vì đói rét…
Đọc và tìm hiểu về cuộc sống của người Việt Nam trong giai đoạn đó, mình vô cùng biết ơn khi được sinh ra trong thời kỳ đất nước đã giành được hòa bình, độc lập, tự do và đang trên đà phát triển kinh tế, chiếm lĩnh được vị thế nào đó trên bản đồ quốc tế.
Để có được cuộc sống tốt đẹp hôm nay, những thế hệ đi trước đã phải hy sinh biết bao xương máu, hạnh phúc riêng, tuổi trẻ để đánh đổi. Để có được ánh bình minh ấm áp, tươi sáng hiện tại, có một lớp người đã lăn lộn trong những đêm trường tăm tối, tìm đường cứu nước.
Tình người và tính người vẫn ở đó
Dẫu hoàn cảnh xã hội nghèo nàn đến mức khó tưởng tượng nổi thì qua từng mẩu chuyện, Thạch Lam vẫn gieo vào đó một niềm hy vọng vào sự nhân hậu, vào tình người, vào đạo làm người.
Bởi trong những ngày “giá lạnh xám xịt” ấy, có những đứa trẻ đã san sẻ cho bạn chiếc áo ấm, những chuyến tàu đêm từ phố thị mang ánh sáng hy vọng về cho những tâm hồn trẻ thơ chốn thôn quê, người đàn ông đấu tranh với lòng tham để giữ lại cái thanh sạch của cốt cách,…
Thạch Lam đẩy các nhân vật của mình vào những hoàn cảnh trớ trêu khi ranh giới giữa thiện và ác trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Và trong hoàn cảnh ngặt ngèo, bản tính, lương tri và phẩm giá trở thành điểm neo, níu giữ nhân vật ở lại với những giá trị tốt đẹp giữa một xã hội đảo điên, đầy biến động, cám giỗ.
Kết lại
Gió lạnh đầu mùa là một cuốn sách để đọc những lúc nhẩn nha bên lách trà hay ly cà phê để cảm, để ngẫm, để hiểu và yêu cuộc đời hiện tại của ta thật nhiều và trân trọng những gì ta đang có.
Cảm ơn bạn đã đọc bài viết này!
TP.HCM, 13/04/2026
Xin chào, mình là Thắng Vũ – người chấp bút cho những bài blog bạn đang đọc. Cảm ơn bạn đã đọc “Nhật ký” của mình dù ngoài kia có hàng tỉ blog thú vị khác. Mình sẽ rất vui nếu bạn thích những dòng nhật ký này đấy!